CONTACTEER ONS

Elke dag: 10u - 22u

(behalve op feestdagen)


Dames
Heren
Kids

🕒 Leestijd: 8 minuten

Op pad met de boswachter in tijden van corona

Het coronavirus zorgt voor vreemde tijden voor iedereen, maar gelukkig is de buurtnatuur er nog. In het bos of de hei om de hoek kunnen we zo nu en dan het eigen kot ontvluchten. Met dank aan de boswachter, die alles in goede banen leidt. Wij trokken met een van hen op pad in de groene rand van Antwerpen.


Stilte

“Hoor je dat?” vraagt Lucas Bergmans. We zijn net het bos rondom het kasteel van Ertbrugge uitgewandeld, een prachtige lap historisch groen pal op de grens van Deurne en Wijnegem, en we scherpen de oren. In het struikgewas maakt een vogeltje fameus van z'n tak. De doorgaans drukke Houtlaan zoemt in de verte stilletjes. “Normaal is dat achtergrondgeluid minstens dubbel zo luid”, zegt Lucas. Die toegenomen stilte is volgens hem de grootste natuurwaarde in deze tijd. “Geluid is een onderschat probleem. Het brengt stress mee voor mens en dier. Achtergrondruis vermoeit, ook onbewust. Terwijl stilte voor rust zorgt.”

 

En, zo zegt hij stellig, je hoort de vogels nu ook veel beter. “Studies tonen aan dat vogels, zoals merels en nachtegalen, langs drukke banen harder gaan fluiten, om boven het geraas uit te komen. Zij zullen nu minder moeite moeten doen.” Lucas ademt diep in en uit. De luchtkwaliteit is fel verbeterd sinds we onze auto's enkel nog voor essentiële verplaatsingen uit de garage mogen halen. Zelfs Antwerpen en Brussel, doorgaans niet meteen de plaatsen waar astmapatiënten met genot hun longen openzetten, noteren gunstige waarden.


Geluid is een onderschat probleem. Het brengt stress mee voor mens en dier. Achtergrondruis vermoeit, ook onbewust, terwijl stilte voor rust zorgt.


Het doet Lucas zichtbaar deugd. Hij is al natuurvriend sinds hij als twaalfjarige thuis in de boekenkast een vogelgids aantrof en zich rotsvast voornam om alle exemplaren erin te spotten. Al is hij nu in de eerste plaats niet op pad om van de natuur te genieten. Als boswachter van het Vlaams Agentschap voor Natuur en Bos heeft Lucas in tijden van coronacrisis een belangrijke taak.


Dankbaar toevluchtsoord

Voordat we het daarover hebben, eerst even polsen: heb jij ook zo’n lieflijk beeld van het leven van de boswachter, die stropers klist en zwarte koffie slurpt in een hut aan de bosrand? Niet dat we die dromen van een radicale carrièrewending willen kapotslaan, maar die idylle strookt niet helemaal met de werkelijkheid.

 

Om te beginnen beperkt Lucas’ actiegebied zich niet tot één bos. Hij bewaakt een hele resem natuurgebieden, allen in de Antwerpse rand. Daar komt bovendien heel wat administratie bij kijken. “Ik zit al gauw de helft van de dag achter de computer”, zegt hij. Verder is de boswachter tegenwoordig vooral een beheerder. Door zijn gebieden op een slimme manier te onderhouden, bijvoorbeeld door te maaien, probeert Lucas hun biodiversiteit op te krikken en ze toegankelijk te houden voor bezoekers.

 

Maar in coronatijden is toch vooral toezicht houden een noodzaak. “Boswachters hebben veel vrijheid, maar ook een grote verantwoordelijkheid om alles te laten verlopen zoals het hoort”, zegt hij. “Letten op hygiëne en veiligheid in de natuurgebieden zijn momenteel onze sleuteltaken.” Met hygiëne doelt hij op het bestrijden van sluikstort. Veiligheid spreekt voor zich: Lucas moet mensen aanzetten om op een verantwoorde manier in de natuur te komen wandelen, fietsen en lopen.


Boswachters hebben veel vrijheid, maar ook een grote verantwoordelijkheid om alles te laten verlopen zoals het hoort.


Dat is nodig. Nu we massaal thuis zitten, niet kunnen tennissen, zwemmen of met vrienden aan een gezellige toog hangen, zoeken we onze kleine gelukjes elders. De buurtnatuur is nog nooit zo’n dankbaar toevluchtsoord geweest als nu. Neem het gebied Ertbrugge, waar we de boswachter treffen. Dit beschermd landschap, een bont lappendeken van bossen, open vlaktes, kasteeldomeinen en hoeves, ligt pardoes tussen Wijnegem Shopping Center en de Bosuil, de thuisbasis van Antwerp FC. Het spreekt voor zich dat verstokte shoppers en voetbalfans bij gebrek aan verstrooiing de natuur in trekken. “We zien meer mensen dan gewoonlijk in onze natuurgebieden”, bevestigt Lucas. “Wie vroeger naar de rommelmarkt of het voetbal ging, komt nu wandelen.”

 

In het begin van de lockdown dreigden daardoor problemen in de populairste gebieden. De regels rond social distancing waren er moeilijk te respecteren. Zo leek de ingang van de Kalmthoutse Heide, waar Lucas tegenwoordig inspringt bij de avondpatrouille, op een bepaald moment wel de Meir. Je kon er over de koppen lopen. Daarom luidt de warme oproep van Natuur en Bos: geniet gerust van de natuur, graag zelfs, maar liefst bij jou in de buurt.

 

Nu de regels verduidelijkt zijn, hebben de boswachters de situatie goeddeels onder controle. Waar politiemensen zich ontfermen over straten en pleinen, patrouilleren Lucas en co door de natuur. Als agenten van gerechtelijke politie mogen ze boetes uitschrijven en dragen ze zelfs wapenstok en pepperspray. “Maar onze stem is ons sterkste wapen”, aldus Lucas. “Zeker nu. Als je mensen te fel confronteert, moet je zelf dichterbij komen en geef je niet meteen het beste voorbeeld. Daarom sensibiliseren we de mensen vooral.”



Wie is Lucas Bergmans?

•    Werd in 2005 boswachter bij het Agentschap voor Natuur en Bos.

•    Is naast Ertbrugge ook bevoegd voor een 6-tal andere natuurgebieden in de Antwerpse rand. 

•    Geeft advies aan stad Antwerpen over natuur in de stad, in het bijzonder over gierzwaluwen.

•    Zit bij het Agentschap voor Natuur en Bos in de werkgroep rond wolven.

•    Is bestuurder bij Wilde Dieren In Nood, een opvangcentrum in Brasschaat/Kapellen.

•    Springt tijdens de coronacrisis in bij de bewaking van de Kalmthoutse Heide.



Afstand houden

Intussen wandelen we langs een oude lindendreef, die historisch de toegangsweg naar het kasteel vormde. Lucas wijst naar de twee rijen scheve bomen aan weerszijden van de zandweg. “Sommige kastelen hadden zelfs drie rijen. Hoe breder de dreef, hoe belangrijker de kasteelheer.” Waarna hij glimlacht: “Zelf heb ik maar een smalle oprit.”

 

Aan het einde van de dreef sjezen trams en auto's voorbij. Nu pas wordt duidelijk hoe dicht we bij de stad zitten. Vandaar ook het komen en gaan van joggers, wandelaars en buurtbewoners die hun hond uitlaten. “Dit is echte buurtnatuur”, verklaart Lucas, terwijl hij een geplastificeerde affiche met coronarichtlijnen tegen een infobord niet. “Het merendeel van de mensen dat hier komt, is van goede wil en houdt zich aan de regels.”

 

In de eerste plaats door in hun kot te blijven en enkel voor de essentie naar buiten te komen. Om naar de winkel te gaan of even te gaan wandelen wanneer de muren op hen af komen. Toch kan het volgens Lucas geen kwaad om de mensen eraan te herinneren dat ze afstand moeten houden. “Zeker als mensen in het bos hun buur tegenkomen, is het verleidelijk om een praatje te maken. En dan heb je automatisch de neiging om dichter bij elkaar te gaan staan. Zeker oudere mensen die minder goed horen.”



Het merendeel van de mensen is van goede wil, maar het kan geen kwaad om hen aan de regels te herinneren.

Dat blijkt wanneer we even verderop het pad kruisen van twee dames met een hond aan de lijn. Ze lopen net iets te dicht bij mekaar. “Genoeg afstand houden als jullie niet samenwonen”, maant Lucas hen vriendelijk aan. Een ouder koppel, dat uit de omgekeerde richting komt, vangt de richtlijn op. “We zijn al veertig jaar getrouwd”, antwoordt de mevrouw gevat.

 

Terwijl de hond zijn hoofd er zowat af blaft – “afgericht tegen boswachters, zeker?” – maakt Lucas een praatje met zijn eigenaars. Ja, ze wassen hun handen geregeld, en ja, ze gaan enkel wandelen met een vaste compagnon. “We zijn blij dat je hier bent, boswachter, want er lopen honden los”, zegt een van de dames. “We zijn teruggedraaid, omdat we dachten dat we een wolf zagen.”


Nood aan ‘een klapke’

Volgens Lucas hebben de mensen in deze tijden meer behoefte aan ‘een klapke’. Niet enkel om hun beklag te doen over loslopende honden of verkeerd geparkeerde auto's, maar ook uit sociale nood. De mens is een groepsdier. Mekaar opzoeken, het is een instinct waartegen we nu moeten vechten. “Een tijdje geleden kwam een boer op mij af om me een hand te geven. Hij schrok nogal toen ik riep dat hij moest stoppen.” Na de coronatijden wil Lucas zich bekwamen in crisiscommunicatie, om de mensen nog helderder en juister aan te spreken.

 

Bij momenten lijkt zijn dagtaak zelfs wat op maatschappelijk werk. Over een klein, onofficieel olifantenpaadje banen we ons een weg door dicht bladerdek. Dit stuk bos is pas in 2007 aangeplant in het kader van Kom Op Tegen Kanker. “De bomen staan hier heel dicht bij mekaar, veel dichter dan normaal in de natuur. Dat komt omdat we het bos zo snel mogelijk in de hoogte willen laten schieten.” Hij wijst naar eiken met een blauwe markering. Zogenaamde toekomstbomen die hij ruimte wil geven om te groeien. Anderen zullen moeten sneuvelen of uitgedund worden. Ook dat is de job van de boswachter: de natuur een handje helpen in zijn ontwikkeling.



Maar eigenlijk, zo zegt Lucas, kwam hij hier kijken of er geen kamp is gebouwd. Vlak bij de stad gebeurt het weleens dat een dakloze een tent optrekt in de natuur. “Vaak zijn dat schrijnende gevallen. Zulke mensen moet je met menselijkheid benaderen. Gewoonlijk ga ik eerst in gesprek. Ik leg hen uit dat ze hier niet kunnen blijven, maar dan gaan we wel uitzoeken of er opvang is. Trouwens, als ik een tent vind, mag ik die niet zomaar betreden. Dat zou huisvredebreuk zijn.”


De lente gaat door

Doorheen de hele wandeling ontpopt Lucas zich tot wandelende encyclopedie van de natuurwereld. Voortdurend duidt hij voorjaarsflora aan. De lente trekt zich duidelijk geen bal aan van corona. Hier staat een groepje slanke sleutelbomen, die “profiteerden van het zonlicht toen er nog geen bladeren aan de bomen stonden.” Daar zien we een bosje speenkruid, een kwart vierkante meter hondsdraf of de laatste stuiptrekkingen van de gaspeldoorn, een vroegbloeier waarvan de gele bloempjes zich al in januari toonden aan de wereld.

 

Lucas vestigt onze aandacht op enkele boshyacinten. Je weet wel, die paarse bloempjes die in deze tijd van het jaar Haller- en andere Muziekbossen van een prachtig kleuenrtapijt voorzien. In 2020 grotendeels een privévoorstelling voor de buurtbewoners. Maar met wat geluk tref je het spektakel, of een bescheiden versie ervan, dus ook in jouw lokale bos. Wat verderop bloeien bosanemonen. “Hun aanwezigheid bewijst dat dit een oud bos is. Het kasteel staat er van de 18e eeuw, dus sommige bomen zijn misschien wel 250 of 300 jaar oud.”


Hopelijk herinneren we ons na de coronacrisis hoe belangrijk die buurtnatuur en groene ruimte dicht bij huis was.


Met die overdaad aan bloeiende bloemen zouden we nog gaan denken dat de bossen deugd hebben van de coronacrisis. Dat de natuur herademt nu de menselijke uitstoot wat meer ingetoomd blijft. Hoe mooi het ook klinkt, Lucas nuanceert het idee. Ook al is de negatieve invloed van het verkeer momenteel beperkt, de droogte en de uitstoot van landbouw en industrie blijven een fameuze impact hebben op de natuur.

 

“Dat we nu denken dat de natuur opleeft, heeft er misschien mee te maken dat we er met andere ogen naar kijken. Dat we vaker de natuur opzoeken en aandachtiger zijn”, zegt hij. Maar die natuur is er altijd, voor iedereen. Ook in niet-coronatijden. “Laten we dat meenemen uit deze crisis: het belang van buurtnatuur en groene ruimte dicht bij huis.”


Hoe van de natuur te genieten in tijden van corona?

Zelfs in crisistijden is de natuur er voor jou. Gezien de uitzonderlijke situatie neem je best wel enkele voorzorgsmaatregelen in acht.

  1. Ga in ieder geval naar een natuurgebied bij jou in de buurt, liefst op wandelafstand. Geen inspiratie? Check de websites van Natuur en Bos en Natuurpunt om plekjes in jouw buurt te vinden. Misschien ontdek je wel iets nieuws.
  2. Haal een frisse neus en strek je benen, maar blijf niet rondhangen. Je mag gerust genieten van de natuur, maar stel die picknick of die fotozoektocht uit tot ná de coronacrisis. “Het mag niet té gezellig worden”, zegt Lucas streng.
  3. Ga enkel met gezinsleden die onder hetzelfde dak wonen. Of kies één buddy uit waarmee je telkens gaat wandelen. Hou in dat laatste geval wel de nodige afstand.

Dicht bij huis blijven is de boodschap! Ben je op zoek naar een wandelgebied in je buurt?

Ontdek de A.S.Adventure-wandelroutes van Natuurpunt. 

Je kan pas echt van je wandeling genieten als je over de juiste uitrusting beschikt.

Kijk onze checklist voor wandelaars er even op na voor je naar buiten trekt.