CONTACTEER ONS

Elke dag: 10u - 22u

(behalve op feestdagen)


Dames
Heren
Kids

Ecoloog Wouter Helmer ijvert voor een wilder Europa

Het is duidelijk: we willen massaal meer ongerepte natuur. Maar hoe creëren we die precies? Ecoloog Wouter Helmer (60) kent gelukkig het antwoord op die vraag én is er ook actief mee bezig. In 2011 al startte hij samen met enkele collega's Rewilding Europe op. "Tegen 2022 willen we meer dan 1 miljoen hectare wilde natuur gecreëerd hebben."

Rewilding is het proces dat ervoor zorgt dat ecosystemen een veel prominentere rol gaan spelen. Maar dan wel op zo’n manier dat ook de moderne mens en maatschappij een nieuwe verbinding met die natuur kan aangaan. Wouter is daar geen onbekende van. In 1989 richtte hij mee de intussen meermaals bekroonde Stichting ARK op die zich inzet voor natuurbehoud en -ontwikkeling in Nederland.


Kritiek kantelpunt voor Europa

Waarom dan ook nog Rewilding Europe uit de grond stampen in 2011? " Ik zag al enige tijd dat we in onze Europese samenleving op een kritiek kantelpunt zitten", vertelt Wouter. "En wel omdat de plattelandsvlucht van de traditionele boeren zorgt voor een nooit eerder geziene hoeveelheid land die niet meer wordt gebruikt." Om een idee te krijgen: iedere drie jaar wordt een oppervlakte zo groot als België verlaten door failliete landbouwbedrijfjes.

 

De landbouwers die nog overblijven, zijn vaak gediplomeerde bio-ingenieurs die hun bedrijf op efficiënte – en als het kan milieuvriendelijke – wijze runnen. Die jongere generatie gaat niet net zoals ma en pa op het land ploeteren. Ze willen een zo groot mogelijke productie en een plekje op de wereldmarkt. "Zij kiezen er de meest vruchtbare landbouwgronden uit en laten de berggebieden en andere marginale gronden links liggen. Dan kun je twee dingen doen: jammeren, of dit moment aangrijpen om nieuwe oplossingen te exploreren."


Wie is Wouter Helmer?

Leeftijd: 60

-

Studeerde af als ecoloog aan de universiteit van Nijmegen

-

Richtte mee de Stichting ARK (Natuurontwikkeling) op

-

Werd bekroond met de Natuurprijs voor zijn uitzonderlijke verdiensten in het natuurbehoud en de natuurontwikkeling in Nederland.

-

Nam mee het initiatief voor Rewilding Europe.


Ecotoerisme: een ver-van-ons-bedshow?

Wouter opteerde dus voor de tweede optie en werd in het zadel geholpen door de steeds meer boomende sector van het ecotoerisme. Want wat blijkt? Zelfs tijdens de economische crisis bleef het ecotoerisme groeien, gemiddeld met zo’n vier procent per jaar. Mensen zijn bereid om naar Afrika en Amerika te vliegen om die ene prachtige waterval, canyon of unieke diersoort te zien.


In Europa lopen maar liefst 17.000 bruine beren en 12.000 wolven rond.

"Op zich is dat fantastisch, maar men vergeet weleens dat ook Europa heel wat natuurpracht bezit", aldus Wouter. "Ik zal je zelfs meer zeggen: daar waar er in de 48 lower states van de VS 1.800 grizzlyberen en 5.500 wolven te vinden zijn, lopen er in Europa – een gebied van vergelijkbare oppervlakte en veel dichter bevolkt – maar liefst 17.000 bruine beren en 12.000 wolven rond. Wij denken altijd dat Europa te verstedelijkt is om nog van wildlife te kunnen spreken, maar niets is minder waar.”

 

Ook in onze regio vinden heel wat beestjes een thuis. Weet jij deze zes wilde dieren te spotten?



Europese natuur als theater zonder acteurs

Kortom, Europa kampt met een imagoprobleem op gebied van wildlife. Rewilding Europe wil dat wat oppoetsen door mensen duidelijk te maken dat ze net zo goed beren kunnen spotten in de Apennijnen of Iberische lynxen kunnen zien in Spanje, met een bezoekje aan Rome of Madrid erbovenop als bonus. Nergens anders ter wereld kunnen cultuur- en natuurbeleving zo gemakkelijk gecombineerd worden als in Europa. 

 

Een tweede focus van Rewilding Europe ligt op het verspreiden van de nodige kennis van natuurontwikkeling en nieuwe vormen van water- en bosbeheer, want daar ontbreekt het zowel bij beleidsmakers als de schoolgaande jeugd wel wat aan. Van schoolbezoeken op touw zetten tot wegen op het beleid door te tonen hoe het anders kan. 

 

Wouter nuanceert: "Altijd met respect voor het oorspronkelijke ecosysteem, zonder daarbij de economische realiteit uit het oog te verliezen." Grote (roof)dieren kennen bijvoorbeeld een grote aantrekkingskracht, maar die kan je niet zomaar ergens neerpoten. "We gaan geen olifanten herintroduceren in een gebied waar nooit olifanten gezeten hebben."


De Europese natuur is als een theater zonder acteurs. Wij halen de juiste acteurs naar de juiste theaters.

Rewilding Europe in actie

Hoe werkt dat dan precies, rewilding in Europa? "In 2011 vroegen we of mensen geïnteresseerd waren in ons verhaal, om onze knowhow in te zetten voor dit of dat gebied. Daarop kregen we meer dan dertig inzendingen van over heel Europa", lacht Wouter.

 

Van de Donaudelta tot de Zuidelijke Karpaten en Lapland: Wouter en zijn collega's leverden intussen al in acht gebieden nuttig werk. Ze herintroduceerden bijvoorbeeld de Europese bizon in Roemenië en maakten een gebied van 17.000 hectare in Kroatië voor meer dan de helft jachtvrij. Daarvoor moeten ze vaak rekenen op een sterke lokale verankering en een breed sociaal draagvlak. 

 

Wouter vertelt: "De jacht op gemzen en edelherten is voor tien jaar opgeschort in Kroatië, omdat we de lokale bevolking konden overtuigen dat ze aan een levend dier veel meer kunnen verdienen dan aan een dood dier. Een relatief kleine ingreep volstaat vaak om datgene wat in het verleden verkeerd werd aangepakt, alsnog recht te trekken.” 


We rekenen op een sterke lokale verankering en een breed sociaal draagvlak.


Paradepaardjes in Europa

Met zoveel mooie projecten op zijn conto, zijn we toch benieuwd naar degene waar hij het meest trots op is. Of toch een top drie, want kiezen blijkt niet evident. "Het natuurgebied in de Côa-vallei, in het noorden van Portugal, ontwikkelen mijn collega's en ik tot een echt voorbeeldgebied. Wilde paarden en runderen zorgen er voor een afwisselend landschap waar zelfs plaats is voor wolven en gieren", vertelt Wouter enthousiast. 

 

Dat mozaïeklandschap blijkt bovendien veel minder vatbaar voor grootschalige bosbranden. Twee vliegen in één klap dus, want zo draagt het ook bij aan de oplossing van een zeer actueel probleem in Portugal.

 

Hij gaat verder: "In Lapland bundelden dan weer 270 landeigenaren de krachten om de visserijrechten van de 210 kilometer lange Rane-rivier op te kopen. Zo kunnen ze de niet-duurzame visserij verbannen en hun eigen ‘catch & release’-model toepassen op de zalm- en forelvangst. Dat zorgt voor snelgroeiende vispopulaties en is op lange termijn beter voor zowel de natuur als de economie."

 

De top drie wordt vervolledigd door een project in de Donaudelta. Ten tijde van het communistisch regime zijn er daar tal van wetlands ingepolderd. Volledig naar Nederlands model, met als doel: het bevorderen van de landbouwmogelijkheden. 

 

Wat men daar evenwel over het hoofd had gezien, is dat de verdamping in de Donaudelta groter is dan de neerslag. Als je dan het dagelijks inspoelen van zoet water blokkeert, neemt verdamping de bovenhand en zal je polder langzaam maar zeker verzilten

 

Gelukkig konden Wouter en zijn team een oplossing uitdokteren: "Het antwoord is simpel: breek die dammen open en laat die gebieden opnieuw overstromen. Zo creëer je ideale paaigebieden voor vissen en daar profiteren zowel mens als natuur van.”


Rewilding in je eigen achtertuin

Al die mooie projecten geven een mens goesting om zelf ook aan de slag te gaan. Maar kan Jan Modaal eigenlijk wel iets doen om de natuur een tikkeltje wilder te maken? Wouter is er duidelijk over: absoluut! 

 

Zijn advies luidt als volgt: vervang je obligate stukje gazon door een aantal struiken die vlinders aantrekken. Voeg er nog wat bloemen aan toe waar de bijen op verlekkerd zijn en je eigen tuintje is meteen al een stuk wilder. Zo makkelijk kan het zijn. 

 

En hoe zit het met de Europese achtertuin en het doel van 1 miljoen hectare wilde natuur tegen 2022? "We hebben de lat bewust zeer hoog gelegd. Enerzijds om onszelf uit te dagen, anderzijds omdat we ook echt geloven dat het haalbaar is", verduidelijkt Wouter. En inderdaad, na zes jaar kunnen ze al terugblikken op enkele mooie resultaten.

 

Maar de natuur is natuurlijk geen statisch gegeven. Dat kan Wouter beamen: "Werken met de steeds wisselende dynamiek van de natuur is onze kracht, inspelen op veranderingen de essentie van het leven. Niets blijft wat het is, dus moeten we ook steeds met nieuwe oplossingen op de proppen komen. Wat dat betreft zie ik mezelf als een pionier. Eentje die maar al te goed beseft dat de schoonheid van gisteren niet per se de schoonheid van morgen zal zijn.” Mooi gezegd, Wouter!


Op safari in Europa

Rewilding Europe zet zowel in op de terugkeer van bepaalde sleuteldiersoorten (via het Bison Rewilding Plan en Rewilding Horses in Europe) als op het natuurlijker maken van de natuur en op de gepaste economische exploitatie van die hernieuwde situatie.

  • Via Rewilding Europe Capital kunnen kleine start-ups een lening krijgen voor hun gidsenproject, B&B of tentenkamp. 
  • European Wildlife Bank is dan weer een kweekprogramma voor haast uitgestorven diersoorten, terwijl het European Rewilding Network natuurparken en -organisaties met elkaar verbindt om zo tot een uitwisseling van kennis en ervaringen te komen. 
  • Daarnaast werd ook de European Safari Company in het leven geroepen met nu al in het aanbod:
    • Het Faia Brava Sterrenkamp in Portugal (West-Iberië)
    • Het bizon- en beeravontuur in Roemenië (Zuidelijke Karpaten)
    • Wildlife watching in Kroatië (Velebit gebergte)
    • Vogelspotten in Bulgarije (Rhodope gebergte)
    • Vogelspotten vanop een drijvend hotel in Roemenië (Donaudelta)
    • Italiës Big Five in Italië (Apennijnen)

 


Het is duidelijk: in Europa, dus ook in eigen land, valt er heel wat wildlife te spotten. Verhoog je kansen op een succesvolle ontmoeting met deze wildlife spotting tips.


Wil je jouw tuin omtoveren tot een vlinderparadijs? Vervang je obligate stukje gazon door een aantal struiken die vlinders aantrekken, of maak van je tuin een wild stukje natuur.