Hoogteziekte: hoe te herkennen, voorkomen en behandelen

“Hoogteziekte ontstaat als je lichaam op grote hoogte te weinig zuurstof binnenkrijgt”, vertelt Patrick Soentjens. “Dat ligt niet aan je conditie, wel aan de lagere luchtdruk. Daardoor neem je minder zuurstof op dan je gewend bent. Je lichaam kan zich daaraan aanpassen, maar dat vraagt tijd. Neem je die tijd niet, dan kan je klachten krijgen. Gevoelige reizigers kunnen al rond 2500 meter iets voelen. Ernstige problemen treden op boven 3000 meter hoogte.”

“Niet iedereen reageert hetzelfde op hoogte. De ene wandelt vrolijk verder, de andere voelt zijn hoofd al bonken nog voor de eerste top in zicht komt. Je risico stijgt vooral als je te snel hoogte wint, zonder je lichaam te laten acclimatiseren. Ook wie al eens hoogteziekte gehad heeft, loopt meer kans om opnieuw klachten te krijgen tijdens een volgende trip.”

“Daarnaast speelt je individuele vatbaarheid een rol. Vooral toeristen met een strak schema en onervaren bergbeklimmers zijn extra kwetsbaar: zij stijgen vaak snel, plannen weinig rust in en willen vooral dóór, terwijl hoogte net vraagt om het kalm aan te doen. Tegelijk kan hoogteziekte evengoed toeslaan bij iemand die sportief en ervaren is.”

“Belangrijk om te weten is dat er twee soorten hoogteziekte zijn: milde hoogteziekte en ernstige hoogteziekte. De symptomen van beide varianten verschillen. Bij milde hoogteziekte kunnen mensen last krijgen van hoofdpijn, misselijkheid, vermoeidheid, duizeligheid en een gebrek aan eetlust. Die symptomen kunnen na verloop van tijd verergeren en leiden tot ernstige hoogteziekte, waarbij ademhalingsproblemen, verwardheid en zelfs long- en hersenoedeem kunnen optreden. Ook als iemand als een dronkenman zwalpt en niet meer op een rechte lijn kan lopen, wijst dat op ernstige hoogteziekte.”

•    “Zorg voor een flexibel reisschema. Plan je reis zo dat er ruimte blijft om enkele dagen te rusten bij problemen.”

•    “Neem voldoende tijd voor acclimatisatie. Wen langzaam aan de hoogte door geleidelijk te stijgen.”

•    “Verblijf eerst minstens twee nachten op matige hoogte, onder de 2500 meter. Ook als je rechtstreeks naar een hooggelegen luchthaven vliegt: overnacht na aankomst in een lagergelegen gebied.”  

•    “Slaap boven 3000 meter nooit méér dan 500 meter hoger dan de nacht ervoor. Kan je dat niet vermijden?  Slaap dan eerst twee nachten op dezelfde hoogte.”

•    “Drink veel water en vermijd alcohol.”

•    “Neem voldoende rust. Doe geen zware inspanningen de eerste dagen op grote hoogte.”

•    “Neem acetazolamide mee. Dat medicijn bevordert de acclimatisatie en kan genomen worden om hoogteziekte te voorkomen of te behandelen.”

Als je last krijgt van hoogteziekte, is het belangrijk om snel te handelen, weet Soentjens. “Bij milde symptomen is rust nemen en veel water drinken vaak voldoende om de klachten te verlichten. Stijg niet verder tot je klachten verdwenen zijn, of daal 500 meter af voor de nacht. Verbeteren je klachten niet? Daal dan verder af. Acetazolamide helpt om de acclimatisatie te bevorderen.Een pijnstiller of antibraakmiddel kan je klachten verminderen, maar zorgt niet voor een betere acclimatisatie. Milde hoogteziekte geneest meestal binnen enkele dagen, op voorwaarde dat je niet verder stijgt.”

“Bij ernstige symptomen is het noodzakelijk om direct af te dalen naar een lagere hoogte. Afzakken tot 2500 meter of lager kan je leven redden. Roep medische hulp in indien nodig. Bij ernstige hoogteziekte zwellen je hersenen en longen op door vochtophoping. Je hersenpan kan maar een bepaalde hoeveelheid druk aan, dus dat kan tot de dood leiden als je niet snel daalt naar lager gebied. Neem klachten van hoogteziekte dus serieus. Ook als dat betekent dat je je reis moet onderbreken of dat je de top niet bereikt.”

Ook kinderen kunnen last krijgen van hoogteziekte, legt Soentjens uit: “Bij hen zijn de symptomen moeilijker te herkennen en te evalueren. Omdat ze minder goed in staat zijn om hun eigen grenzen aan te geven, is extra voorzichtigheid geboden. Prikkelbaarheid, rusteloosheid, minder eten en minder spelen, slaapstoornissen of overgeven kunnen allemaal wijzen op hoogteziekte. Is je kindje onwel boven een hoogte van 2500 meter, dan daal je best onmiddellijk af.”

Eigenlijk raadt hij aan om hoogtes met kinderen te vermijden omwille van de hersendruk. “Overnacht met kinderen onder twee jaar beter niet boven 2000 meter, en met kinderen onder tien jaar niet boven 3000 meter. Kan je hoogte écht niet vermijden? Dan is de gouden regel: pas je reistempo aan, zodat hun lichaam langzaam kan wennen aan de hoogte. Wil je bijvoorbeeld naar La Paz in Bolivia reizen, ga dan met de bus of auto. Daarbij gaat de overgang naar hoger gebied langzamer dan met het vliegtuig.”

“Ernstige klachten treden op boven 3000 meter hoogte, gelijk waar ter wereld. Peru is bijvoorbeeld een bestemming waar reizigers regelmatig te maken krijgen met hoogteziekte. Vakantiegangers beklimmen daar in één of twee dagen een berg van bijna 6000 meter: dat is voor het lichaam veel te snel op een te korte tijd. Maar dat wordt door reisbureaus en vakantiegangers zo gepland om economische redenen.”

“In de Alpen komt hoogteziekte minder voor omdat de toppen minder hoog zijn. Ook in de Himalaya zien we minder hoogteziekte, omdat mensen die de Mount Everest beklimmen zelden aan hun proefstuk toe zijn: dat is meestal niet de eerste berg die iemand beklimt. Bovendien gaat met de Mount Everest veel meer acclimatisatie gepaard. Daar wordt een lange reis voor uitgetrokken en het stijgen gebeurt doorgaans heel stapsgewijs.”

“Ook aan de Kilimanjaro in Tanzania komt hoogteziekte vaak voor. Tijdens ons onderzoek bij zo’n 1200 wandelaars stelden we veel gevallen vanernstige hoogteziekte vast. We zijn er ook van overtuigd dat er jaarlijks mensen aan hoogteziekte sterven tijdens die beklimming, door een slechte voorbereiding en foutief handelen bij symptomen. Zo had 8,6% van de ondervraagden klachten. Van hen klom 73% met milde klachten en zelfs 57% met ernstige klachten gewoon verder, terwijl rusten of dalen dan net noodzakelijk is.”

“Waarom wandelaars toch doorzetten? Omdat het een prijzige onderneming is. Ze willen dan ook dat het vooruitgaat. Daardoor klimmen ze vaak te snel en ontwikkelen ze symptomen. Het is dus cruciaal om flexibiliteit in je planning te voorzien, zodat er tijd is voor rust en acclimatisatie. Ik begrijp dat wandelaars de top willen bereiken, maar hoogteziekte kan hen het leven kosten. Zelf zou ik die berg ook graag eens beklimmen, maar dan op een aangepast tempo.”