Giftige paddenstoelen in België

Zelf paddenstoelen plukken in het wild: is het wel een goed idee? Het heeft iets romantisch om je avondmaal bij elkaar te zoeken in de rayons van Moedertje Natuur. Tenzij je al voor het dessert op de spoedafdeling belandt natuurlijk. Bij gebrek aan etiketten of bijsluiters moet je namelijk goed uit je doppen kijken alvorens je je tegoed doet aan de culinaire rijkdom van de natuur.

 

Zeker paddenstoelen kunnen allesbehalve onschuldig zijn. Het verschil tussen een smakelijk hapje en een gevaarlijk gif is vaak subtiel. Kan je wel zomaar paddenstoelen plukken in België? En waar en wanneer verschijnen paddenstoelen? Het antwoord op deze vragen en de tien giftigste soorten in België ontdek je hier.

Mag je paddenstoelen plukken in België?

In heel wat landen is het toegestaan om paddenstoelen te plukken voor eigen consumptie. In België ligt dat iets anders. In Wallonië mag je een emmer van tien liter vullen voor persoonlijk gebruik. Wie meer plukt, overtreedt de wet. In Vlaanderen is het verboden om verschillende redenen:

  • Heel wat dieren zijn in de winter afhankelijk van paddenstoelen als voedselbron. Als mensen ze plukken, zullen bepaalde insecten bijvoorbeeld de winter niet overleven.
  • Paddenstoelen horen bij de natuurbeleving. Als je alles plukt, dan bederf je de ervaring voor de mensen die na jou komen. In Vlaanderen is ook niet zoveel natuur dat iedereen het bos kan behandelen als een soort supermarkt.
  • Om paddenstoelen te plukken moet je je vaak buiten de paden begeven, waar de lekkerste exemplaren groeien. Daarmee kan je hele ecosystemen vertrappelen en de bodem verstoren.

 

Eetbare paddenstoelen herkennen

We moeten je teleurstellen: er bestaan geen eenvoudige trucjes om eetbare paddenstoelen van giftige te onderscheiden. Het is niet zo dat jonge paddenstoelen altijd eetbaar zijn, of witte paddenstoelen nooit giftig. Je paddenstoelenoogst koken zorgt er ook niet (altijd) voor dat de toxines verdwijnen. Bovendien kan van sommige soorten zelfs al een kleine portie erg giftig zijn. Gewoon eens proeven en zien wat er gebeurt, is dus ook geen optie.

 

Je kan applicaties zoals Obsidentify van Natuurpunt gebruiken om je te helpen bij het determineren van een paddenstoel, maar de app is niet altijd geschikt om zeldzame paddenstoelen op naam te brengen. Daarvoor is er te weinig referentiebeeldmateriaal van zeldzame soorten. Een paddenstoel kent zoals elke plant ook verschillende groeistadia en die kunnen tot verwarring leiden bij de poging tot identificatie. Vaak is bovendien microscopie nodig om paddenstoelen op naam te brengen.

 

Wil je echt leren om paddenstoelen te herkennen, ga dan eens met een ervaren gids op stap. Natuurpunt organiseert geregeld interessante wandelingen om samen zwammen te kijken.

 

Er bestaan ook heel wat interessante boeken over onze schimmelige vrienden. We raden niet aan om ze te gebruiken om er je avondmaal mee te verzamelen, maar ze kunnen je wel een beeld geven van de brede verscheidenheid aan wilde paddenstoelen in onze contreien. De Grote Paddenstoelengidsbeschrijft maar liefst 1.200 paddenstoelen die in Midden-Europa voorkomen. Naast vermeldingen van wat giftig en eetbaar is, is het boek ook geïllustreerd met duidelijke en gedetailleerde kleurenfoto’s.


Dit zijn de 10 meest giftige paddenstoelen

Er wordt wel eens gezegd: "alle paddenstoelen zijn eetbaar. Alleen zijn sommige paddenstoelen dat maar één keer." Met de hulp van experts van Natuurpunt maakten we een lijstje met tien soorten die je vast niet meer dan één keer zult proberen:

1. Groene knolamaniet

Hoewel je de groene knolamaniet makkelijk kunt verwarren met een gewone weidechampignon, geeft zijn bijnaam ‘death angel’ al iets weg van zijn uiterst giftige karakter. 30 à 50 gram is genoeg om je lever en nieren om zeep te helpen. Bovendien is het niet ongewoon dat de gevolgen pas zichtbaar worden 24 uur na het eten, als het kwaad al geschied is. Gewoon links laten liggen dus.

© Wim Veraghtert

2. Gele knolamaniet

Twijfel je of je een groene of gele knolamaniet in je handen hebt, dan is de sterke rauwe aardappelgeur een goeie indicatie dat het om de minder gevaarlijke soort gaat. Juich echter niet te vroeg: de symptomen van vergiftiging zijn dezelfde, maar treden pas op nadat je een iets grotere hoeveelheid binnen hebt gewerkt.

© Raf Sienaert

3. Vezelkop

Het klinkt als een welgemikt scheldwoord, maar vezelkoppen zijn zonder uitzondering giftige paddenstoelen. Door hun bruine schutkleur gaan ze op in hun omgeving, al is er ook een lila en een oranje variëteit. Je herkent de vezelkop aan zijn vezelige klokvormige hoed en vrij spitse top. Mik je ze per ongeluk in je soep, dan treedt het “muscarine-syndroom” snel en onverbiddelijk op. Enkele symptomen zijn een lopende neus, hyperventilatie, overvloedig zweten, ademhalingsmoeilijkheden, diarree, maar ook een trager hartritme of een dalende bloeddruk.

4. Bundelmosklokje

Hoe schattig het ook klinkt, wie van dit paddenstoeltje eet, mag zich aan een ticket richting ziekenhuis verwachten voor een nieuwe lever. Net als bij de groene knolamaniet is een kleine hoeveelheid al genoeg om de dodelijke amatoxines hun werk te laten doen. Niet te verwarren met het eetbare bundelzwammetje!

© Michel Asperges

5. Voorjaarskluifzwam

Hou je van ‘living on the edge’, dan is deze zwam helemaal jouw ding. Ondanks de potentieel dodelijke gyromitrine wordt hij beschouwd als een ware delicatesse. Om ervan te genieten moet je letterlijk en figuurlijk je leven wagen. Bovendien kan het gif zich bij herhaaldelijk eten van gedroogde of gekookte voorjaarskluifzwammen in het lichaam ophopen tot een dodelijke hoeveelheid. De handel in de soort is dan ook al jaren verboden.

© Danny Declerq

6. Vliegenzwam

De klassieker: rood met witte stippen. Kabouters zijn er tuk op, maar je kinderen leer je maar beter niet dat dit sympathieke bosbewoners zijn. Dood ga je er niet van, maar het eten van de hoedjes heeft wel een sterk hallucinogeen effect gevolgd door een fase van diepe slaap waarin je in een comateuze toestand kan komen. Geen leuk idee als je je middenin een groot, donker bos bevindt!

© Chantal De Schepper

7. Panteramaniet

Laten we dit maar het extremere broertje van de vliegenzwam noemen. Een populaire drug bij bepaalde inwijdingsrituelen, waarbij het ‘slachtoffer’ na een rollercoaster van emoties en hallucinaties gevolgd door hevige stuiptrekkingen in een diepe coma sukkelt, soms met dodelijke afloop.

© Jules Robijs

8. Kale inktzwam

Een bijzondere zwam dit: eigenlijk is het niet giftig tenzij je er een glaasje wijn of een gin-tonic bij drinkt. Stoffen in de kale inktzwam veroorzaken namelijk een alcoholintolerantie of antabuse-effect. Tot drie dagen na inname van de paddenstoel, mag je dus geen alcohol drinken. Doe je het toch, dan riskeer je roodheid van hals en aangezicht, hoofdpijn, duizeligheid, daling van de bloeddruk, braken en overvloedig zweten.

© Robert Wuyts

9. Vaalroze parasolzwam

Dit parasolletje zie je liever niet in je cocktail: de hele familie is namelijk giftig en de vaalroze variant helpt je zelfs met plezier het hoekje om. Het gif amatoxine, dat het vooral op je lever en nieren heeft gemunt, komt zelfs vrij bij aanraking en inademing. Loop er dus met een grote boog omheen als je eentje in de berm ziet staan.

© Eric Daelemans

10. Gewone krulzoom

De gewone krulzoom klinkt niet spannend en zijn gewelfde hoed in neutrale kleuren ziet er eerder saai uit, maar dit is de Russische roulette onder de paddenstoelen. Misschien gebeurt er niets als je deze krulzoom eet. Evengoed treedt er een ernstige allergische reactie op. De paddenstoel bevat namelijk een stof die een auto-immuunreactie veroorzaakt waardoor het immuunsysteem de eigen rode bloedcellen aanvalt met mogelijk een dodelijke afloop.

© Danny Declerq


Wat gebeurt er als je giftige paddenstoelen eet?

Niet elke giftige paddenstoel heeft hetzelfde effect als je er eentje opeet. Er zijn er bovendien waarop je snel reageert (een korte incubatietijd) en andere waarbij het uren of dagen kan duren voor er een effect is (een lange incubatietijd). Bij een korte incubatietijd treden je klachten op binnen de zes uur na inname. Deze vergiftigingen zijn gewoonlijk niet ernstig en er is geen schade aan de organen. Paddenstoelen waarop je traag reageert zijn het gevaarlijkst. Symptomen treden meer dan zes uur na inname van paddenstoelen op en dan kunnen organen als de lever of de nieren al (fataal) aangetast zijn.

 

Heb je een paddenstoel gegeten waarvan je ook maar het kleinste vermoeden hebt dat die giftig is, bel dan meteen het antigifcentrum op 070 245 245 en doe de paddenstoel in een plastic zakje. Microscopie kan zo nodig duidelijk maken om welke soort het gaat.

 

Enkele tips om paddenstoelen te fotograferen

Wil je toch iets meenemen uit het bos? Pak je camera of smartphone mee en fotografeer de meest fotogenieke zwammen. Wees niet bang om dichtbij te fotograferen. Een paddenstoel zal je niet vergiftigen als je er gewoon naast zit zonder ze aan te raken.. Enkele tips:

1. Ga op het juiste moment

Paddenstoelen komen piepen als het vochtig is (geweest). Een zonnige dag na een week regen? Ga erop uit met je camera! Wil je op je gemak foto’s nemen zonder pottenkijkers? Trek dan ‘s ochtends bij zonsopgang naar het bos.

2. Neem vandaag nog je foto

Veel soorten paddenstoelen beginnen als bolletjes en gaan steeds meer open staan, tot ze hoedjes krijgen. Vind je een mooi exemplaar dan kun je hem in verschillende stadia vastleggen. Wacht alleen niet de lang. Veel soorten vergaan al na slechts enkele dagen.

3. Beperk je niet tot de herfst

We associëren paddenstoelen standaard met de herfst en het is zeker de allerbeste tijd om er te spotten. Maar er zijn ook soorten die in het voorjaar of in de winter groeien. Sommige soorten, zoals bijvoorbeeld tonderzwammen en elfenbankjes blijven zelfs het hele jaar op de boom zitten.

4. Fotografeer laag bij de grond

Hou je lens op de hoogte van de paddenstoel voor een goede, gedetailleerde foto. Bang om natte knieën te krijgen? Neem dan een plastic zak mee om op te knielen. Eventueel kan je ook een zak rijst of een kersenpitkussen in je rugzak steken om je camera langere tijd stil te houden.

5. Zoek niet enkel op de grond

Heel wat paddenstoelen groeien onder bomen, maar je vindt ze ook op andere plekken. Op een boom of in takken hoog boven de grond, of zelfs op denappeltjes. Kijk goed rond en je zal versteld staan waar er overal paddenstoelen groeien. Opgelet: spot je een paddenstoel, loop er dan niet zomaar naartoe. Kijk goed dat je geen andere paddenstoelen vertrappelt.

6. Bezoek geregeld dezelfde plek

Paddenstoelen hebben elk hun moment van verschijnen. Bij de ene is het in de nazomer, de ander de herfst of de lente. Heb je een stukje bos gevonden met veel paddenstoelen van één soort, dan is de kans groot dat ook andere soorten er kunnen floreren. Ga er elke paar weken heen en je treft misschien wel een weelde aan paddenstoelen aan.

Eet geen paddenstoelen die je zelf hebt geplukt

Je hebt het intussen vast begrepen: zelf paddenstoelen plukken en klaarmaken is geen goed idee. Heb jij of iemand die je kent per ongeluk toch paddenstoelen geconsumeerd, bel dan meteen het antigifcentrum op 070 245 245. Het antigifcentrum deelt zelf ook informatie over giftige paddenstoelen op hun website.

 

Tip: sla het nummer van het antigifcentrum op in je telefoon.

 


Laat je verder inspireren

Trek je voor elke wandeling naar hetzelfde hoekje natuur? Wij verzamelden de mooiste Belgische bossen voor je in één overzicht. Of je nu wil wandelen, heerlijke pannenkoeken gaan eten of tussen de bomen slalommen op je mountainbike.


Je camera, een paddenstoelengidsje, een kersenpitkussen, je drinkfles: op paddenstoelenjacht gaan vraagt wel om wat baggage. Ontdek hier welke rugzak op jouw lijf geschreven is


Cookie-instellingen voor de beste online A.S.Adventure-ervaring

A.S.Adventure maakt gebruik van marketing, analytische en functionele cookies en vergelijkbare technologieën. Ook derden en sociale netwerken kunnen cookies plaatsen via onze website. Als je op “accepteren” klikt, ga je hiermee akkoord. Je kan voorkeuren ook wijzigen en wij slaan jouw keuze twee jaar op. Direct je keuze wijzigen? Dat kan via de cookie policy button onderaan alle pagina's.