Waarom een fietshelm dragen?

De fietshelm is onder sportieve fietsers inmiddels al heel goed ingeburgerd terwijl het percentage ‘believers’ bij de recreanten een stuk lager ligt. Sta je langs een druk kruispunt onderweg naar je werk, dan zie je jammer genoeg nog veel fietsers zonder helm passeren. Allemaal hebben ze wel een excuusje om geen helm te dragen, hoog tijd dus om de halve waarheden van de hele verzinsels te onderscheiden. Of ben je pas van plan om een helm te kopen na je eerste val?


Niet snel genoeg

“Ik draag geen fietshelm want ik fiets toch niet snel”, is één van de meest voorkomende excuses waarom recreatieve fietsers geen fietshelm dragen. Jammer genoeg een reden die nergens op slaat want ook bij een val aan lage snelheid kan je ernstig gewond geraken.

Om in Europa verkocht te mogen worden, moeten fietshelmen voldoen aan de EN 1078 norm. Om die norm te halen moet een fietshelm verschillende labotests doorstaan. Bij één van die testen wordt een metalen hoofd boordevol sensoren in de helm gemonteerd en laat een wetenschapper die van een welbepaalde hoogte vallen op een vlakke metalen plaat (om een vlakke weg te simuleren) en op een hoekige metalen plaat (om een stoeprand na te bootsen).

De testhelm moet de metalen plaat raken met een snelheid van twintig kilometer per uur, een snelheid die niet toevallig gekozen is. Als een gemiddelde persoon vanuit stilstand omvalt, zal zijn hoofd op het moment dat het de grond raakt door de valversnelling ongeveer een snelheid van … twintig kilometer per uur bereikt hebben. Fiets je heel snel en kom je ten val, dan is de kans heel groot dat je eventjes zal doorrollen of doorschuiven waarbij heel veel impactenergie wordt geabsorbeerd. Fiets je traag en kom je ten val, dan val je pardoes om waardoor de zijdelingse impact een stuk groter is en ook het risico op hersenletsel toeneemt. Ter hoogte van onze slapen is onze schedel immers op z’n dunst, hij is daar slechts een paar millimeter dik. Dus ook al fiets je traag, een fietshelm kan wel degelijk een groot verschil maken als het fout gaat.


Niet koel genoeg

“Ik draag geen fietshelm omdat ik het veel te warm krijg onder een helm”, is nog zo’n dooddoener van formaat. De fabrikanten van fietshelmen hebben de voorbije jaren immense stappen vooruit gezet op vlak van technologie. Nieuwe productietechnieken maken het mogelijk om fietshelmen lichter te maken en ze van ruimere ventilatieopeningen te voorzien zonder dat de bescherming daaronder lijdt. Sterker zelfs: door de ventilatiegaten op de juiste plaatsen in de helm in te bouwen, wordt de lucht als het ware door deze openingen ‘gedwongen’ zodat er door deze openingen meer verkoelende rijwind naar je hoofd wordt geleid dan mocht je zonder fietshelm rijden. Ben je van plan om in heel warme streken te gaan fietsen, dan kan je de temperatuur onder je helm nog verder terugdringen door een helm in een lichte kleur te dragen.


Niet cool genoeg

“Ik draag geen fietshelm omdat ik dat niet cool vind”, staat hoog in de ranglijst van de non-believers. Toegegeven, de kans dat je kapsel overhoop ligt na een fietsrit met een helm is reëel. Maar voor de dames met lange haren: verschillende fietshelmfabrikanten voorzien aan de achterkant van de helm een opening waar je een paardenstaart doorheen kunt leiden, een heel elegante oplossing. En bij aankomst op je bestemming na de fietsrit even je haar in model brengen duurt ook geen eeuwigheid. Daarnaast kan de fietshelm juist een middel zijn om jouw stijl en imago extra in de verf te zetten. Er bestaan honderden types helmen in allerlei kleuren en designs. Dus moet er zeker één tussen zitten die bij jouw stijl past. Van urban modellen tot helmen voor sportieve fietsers en van aerohelmen tot helmen voor speed pedelec berijders: het aanbod is gigantisch.


Is het dragen van een fietshelm verplicht?

Ga je in België met een gewone fiets of e-bike op pad, dan hoef je volgens de wet geen helm te dragen. Al mag op basis van het bovenstaande duidelijk zijn dat een helm dragen wel een goed idee is. Ga je met een speed pedelec op weg (een fiets die elektrische trapondersteuning biedt tot 45 kilometer per uur en die een nummerplaat en verzekering moet hebben), dan moet je wel een fietshelm op. Die fietshelm moet voldoen aan de EN 1078 norm en daarenboven de slapen en het achterhoofd afdoend beschermen. Die laatste voorwaarden zijn inmiddels ook vervat in de NTA-8776 norm.


Wat doet een fietshelm?

De fietshelm beschermt je hoofd door een stuk van de energie die vrij komt bij een crash of andere impact te absorberen. Om dat te doen bestaat de helm uit minstens één laag van absorberend materiaal. In de meeste gevallen is dit EPS, geëxpandeerd polystyreen of wat de meeste mensen kennen als ‘isomo’. Door de isomo heel hard samen te persen, krijg je een lichte helm die toch nog flink wat energie kan absorberen. Om de helm licht en koel te houden maken de fabrikanten ventilatiesleuven in dit EPS, om de verschillende helmdelen bij mekaar te houden als je ten val komt en op die manier de helmstructuur te bewaren wordt er vaak in het EPS een net van kevlar draden verwerkt. De buitenschaal van de helm werd vroeger vaak gewoon op het EPS gelijmd, tegenwoordig maken de meeste helmfabrikanten gebruik van de zogeheten ‘inmold techniek’. Daarbij wordt de kunststof buitenschaal eerst in de productiemal gelegd waarna het EPS materiaal er meteen tegenaan wordt geperst. Op die manier vormen binnenhelm en buitenschaal één geheel wat tot een lichtere en sterkere constructie leidt. De harde buitenschaal voorkomt dat puntige objecten je hoofd kunnen verwonden bij een valpartij en de buitenschaal helpt om de veroudering van de EPS binnenhelm tegen te gaan. De voorbije jaren hebben verschillende helmfabrikanten extra veiligheidsverhogende features aan hun helmen toegevoegd. Sommigen werken met revolutionaire kunststoffen die in laagjes worden verwerkt (een beetje als golfplaten) om meer crashenergie te kunnen absorberen.


Wat is dat gele bolletje op mijn helm?

Achterop verschillende fietshelmen kom je een ronde gele sticker met het MIPS-logo tegen. MIPS  is een systeem dat heel efficiënt is om de rotatiekrachten die bij een crash vrijkomen te beperken. (Bij een val heb je te maken met impactenergie en rotatiekrachten.) Leg je hand eens strak op je hoofd en beweeg je hand van voor naar achter: je zal voelen dat je hoofdhuid een beetje los zit zodat je hand wat kan verschuiven. Dit is onze natuurlijke bescherming om een beetje rotatiekrachten bij een val op te vangen. MIPS imiteert dat systeem met een geel netje dat aan de binnenkant van de helm zit. Dit plastic netje kan ten opzichte van de helm wat bewegen en absorbeert daardoor een deel van de rotatiekrachten.


Wanneer moet ik mijn fietshelm vervangen?

Heb je de bovenstaande paragraaf aandachtig gelezen, dan zal het je niet verbazen dat een fietshelm niet eeuwig meegaat. Ben je met een fietshelm gevallen, dan is het een must om die helm te vervangen. Waarom? De interne structuur van de helm is gemaakt om energie te absorberen en daardoor kapot te gaan. Of anders gezegd: de helm moet breken om te voorkomen dat jouw schedel breekt. Vaak kan je van aan de buitenkant niet zien dat de EPS binnenhelm structurele schade heeft opgelopen.

Val je een tweede keer met die helm, dan zal die niet meer in staat zijn om nog energie op te nemen en dreigt een blessure. Ook al ben je niet met een fietshelm gevallen, toch zullen helmfabrikanten adviseren om elke fietshelm na drie tot vijf jaar te vervangen. Niet uit commerciële overwegingen, wel om veiligheidsredenen. De bindmiddelen die gebruikt worden bij de productie van de helm kunnen onder invloed van UV stralen hun kracht verliezen zodat de helm bij een crash minder goed zijn werk doet. Een helm die je vijf jaar in een donkere kast hebt bewaard zal minder ‘versleten’ zijn dan een helm waarmee je drie jaar lang elke dag in de brandende zon honderd kilometer hebt gefietst. Tijdig vervangen is de boodschap.


Hoe moet ik mijn helm reinigen?

Om lang van de bescherming en het comfort van je helm te genieten, besteed je best wat aandacht aan het onderhoud. Kleef je helm sowieso niet vol met stickers, de lijm waarmee de sticker wordt bevestigd kan immers de helmschaal aantasten. Berg je helm bij voorkeur op in een koele, droge en donkere ruimte zodat het UV zijn vernietigende werk niet kan doen. Veel helmfabrikanten leveren hun fietshelmen met een lichte, stoffen opberghoes en die is ideaal. De voering van nagenoeg alle fietshelmen is uitneembaar om te wassen. Dat kan in de machine (30°, niet zwieren en geen wasverzachter gebruiken), maar evengoed spoel je de helmvoering uit onder de douche. Na een pittige fietstocht kan je flink wat zoutafzetting van je zweet zien op de kinriempjes. Om hygiënische redenen en om vieze geurtjes te voorkomen spoel je de riempjes goed uit. Je helm schoonmaken doe je met een vochtige doek, maar je kan hem ook meenemen in de douche. Gebruik geen agressieve schoonmaakmiddelen, hoogstens een milde zeep. Gewoon afdrogen met een doek en verder in een goed geventileerde ruimte laten drogen voor je hem opbergt, je fietshelm met een haardroger te lijf gaan om hem sneller droog te krijgen is absoluut geen goed plan.


TIP: Voor de heren die een lange fietstocht gepland hebben: scheer je niet op de ochtend van de fietsrit, maar scheer je de avond voordien. Op die manier geef je de huid al een nachtje de tijd om zich van de scheerbeurt te herstellen en is de kans op huidirritatie door het contact met de kinriem van de helm een stuk kleiner. De kans op irritatie is het grootste ter hoogte van de kin, heren die hun hoofd kaal scheren kunnen achterin de nek in sommige gevallen wat last krijgen van lichte irritatie. Nog belangrijk voor de kaalhoofdigen: vergeet zeker je hoofd niet met zonnecrème in te smeren als je op een zonnige dag gaat fietsen. De zonnestralen priemen immers door de ventilatiegaten van de helm en kunnen je hoofdhuid verbranden!


Hoe zet ik een helm correct op mijn hoofd?

Al te veel recreanten zie je nog rondrijden met een helm die helemaal niet volgens de regels van de kunst op hun hoofd staat en om die reden ook geen enkele bescherming zal bieden bij een val. De meest voorkomende misser is dat de helm te los en te ver naar achter op het hoofd gedragen wordt zodat de helm bij een frontale impact naar achter klapt en het voorhoofd onbeschermd is. Een fietshelm hoort mooi horizontaal op het hoofd te staan waarbij de onderrand net boven de wenkbrauwen komt en op die manier het volledige voorhoofd beschermt. Dat kan problemen opleveren voor mensen die een (sport)bril met een hoog montuur dragen, maar om die reden de fietshelm maar wat verder achterop het hoofd zetten is vanuit veiligheidsoogpunt echt geen goede oplossing.

 

Fietshelmen zijn bijna allemaal beschikbaar in verschillende maten, dus check voor de aankoop met een lintmeter je hoofdomtrek. Fietshelmen die in meerdere maten te koop zijn hebben de voorkeur op ‘one size fits most’ helmen. Bij die laatste moeten mensen met een klein hoofd immers grote opvulstukken gebruiken om de helm te doen passen en dan staat de helm een beetje als een champignon boven je hoofd. Koop je fietshelm in de juiste maat en doe dan de fijnafstelling met de verschillende dikte van voering en het ‘retention system’. Dat laatste is meestal een draaiwiel dat je achterop de helm vindt waarmee je de pasvorm van de helm aan je hoofd aanpast. Draai dit stelwiel aan tot de helm stevig op je hoofd staat, zonder te klemmen. Het handige van dit systeem is dat je het stelwiel tijdens je fietstocht met één hand kunt bedienen om de pasvorm van de helm onderweg nog een beetje bij te stellen. Is het retention system ook in hoogte instelbaar, zorg er dan dat de helm niet te hoog boven je hoofd staat maar tegelijk niet over je oren zakt. Als je in de winkel een fietshelm past en je hebt het ‘retention system’ aangedraaid, hou je hoofd dan eens naar beneden. Ook met de kinriempjes nog niet dicht geklikt mag de fietshelm niet van je hoofd vallen. Pas je in de winkel een helm, spreek dan gerust één van onze medewerkers aan. Ze helpen je graag met het juiste advies.


Hoe kies je de beste fietshelm?

Veiligheid boven alles, ook op de fiets. Een goede fietshelm op je hoofd zorgt ervoor dat je in alle omstandigheden veilig blijft. Kies je voor een fietshelm met MIPS, dan ben je extra beschermd tegen hersentrauma’s en nekletsels.

 

De kinriempjes kan je in lengte afstellen en ook de loop van de riempjes rond je oren kan je instellen voor een optimaal draagcomfort. Voor de sluiting kiezen de meeste fabrikanten voor een klassieke kliksluiting of een handige magneetsluiting. De riempjes moeten mooi vlak langs je slapen lopen en aansluiten onder je kin, maar voorkom een te strakke sluiting zodat je tijdens een inspannende fietstocht goed kunt blijven ademen en slikken. Wie recreatief rechtop de fiets zit kan kiezen voor een fietshelm met een (afneembare) klep, die helpt om takken en zonlicht uit je ogen te houden.

 

Ben je een sportieve fietser die ‘plat’ op zijn racefiets ‘ligt’, dan is de klep not done. Om veilig te kunnen fietsen aan een hogere snelheid, moet je ver genoeg vooruit kunnen kijken om tijdig obstakels op te merken en te kunnen anticiperen. De klep op je helm verhindert je om ver genoeg vooruit te kijken of zal je nek te veel belasten als je toch inspanningen doet om ver voor je uit te kijken. Op koelere dagen kan je onder je helm een fietspetje dragen om je hoofd op temperatuur te houden, voor winters gebruik bestaan er speciale helmmutsen. Die zijn dun en bieden toch veel bescherming. Draag geen dikke wollen muts onder je fietshelm want dan zal de helm te hoog ‘boven’ je hoofd staan en onvoldoende bescherming bieden als je ten val komt. Sommige helmen worden ook met een handige regenhoes geleverd.

Laat je verder inspireren

Voorkom een aanrijding door zo zichtbaar mogelijk te zijn in het verkeer. Over verlichting op de fiets en fluo kleding lees je alles in dit artikel.


Een kleine schuiver zonder lichamelijke averij kan wel tot kleine mechanische schade leiden. Om onderweg op dit soort akkefiet(s)jes voorbereid te zijn heb je maar beter de juiste basistools op zak.